ریشه ی باستانی فعل «بافتن» در زبان کُردی

نوشتار حاضر در باب ریشه ی ایرانی باستانی فعل «بافتن» در زبان کردی است. معادل ایرانی باستانی این فعل ریشه ی «وَف-» (waf-) می باشد. این ریشه در اوستایی به صورت «vaf-» و در معنای مجازی «سرودن» به کار رفته است (قیاس کنید با فارسی نوین «بافتن» در معنای «حرف درآوردن، سخن دروغ گفتن»). در زبان های ایرانی میانه شاهد صورت «وَف» در پارتی (پهلوی اشکانی) و «واف» در سغدی، خوارزمی و فارسی میانه هستیم. در زبان فارسی نوین نیز این ریشه با قلب نظام مند «و» به «ب» به صورت ریشه ی مضارع «باف-» حفظ شده است.

اتیمولوژی واژه ی «بَرد» در زبان های کردی، لری و سیوندی

ریشه شناسی (اتیمولوژی)، ریشه ی واژگان ایرانی، زبان های ایرانی، زبان شناسی کردی، واژه ی «برد»

واژه ی «بَرد»، به معنای سنگ، در زبان های کردی (از دسته ی زبان های شمال غربی ایرانی) و لری (از دسته ی زبان های جنوب غربی ایرانی) از واژگان شاخص به شمار می رود. بدین ترتیب که با عطف به گستردگی متغیرها و تلوّن گویش های این دو زبان، معمولاً واژه ی برد (با املای خط کردی عربی «به رد») معمولاً یک پای ثابت اکثر گویش های این دو زبان محسوب می شود. علاوه بر این بَرد را می توان در دو زبان دیگر که توسط کردنژادان گویش می شود، یعنی زبان های گورانی (هورامی) و زازایی نیز مشاهده نمود. واژه ی معادل سنگ در زبان سیوندی (از زبان های شمال غربی ایرانی که در ناحیه ی بسیار محدودی در مرکز ایران گویش می شود) نیز به صورت «وَرد» می باشد که با عطف به هم دستگی کردی، زازایی و هورامی با سیوندی در دسته ی زبان های شمال غربی ایرانی می تواند حاکی از همریشگی آن با «برد» باشد.

آتش در زبان کُردی

کردی از زبان های ایرانی شمال غربی و نهایتاً متعلق به خانواده ی زبان های هندواروپایی است. این زبان اصیل ایرانی در داخل مرزهای کنونی ایران و فراتر از آن در شرق، جنوب شرقی و مرکز ترکیه، شمال شرقی و شمال سوریه، شمال عراق و برخی نواحی ارمنستان و گرجستان (در مجاورت با مرز ترکیه) گویش می شود. پراکندگی زبان کردی در نواحی مذکور خود موید گستردگی مرزهای فرهنگی ایران زمین می باشد.

نوشتار حاضر به بررسی واژگان معادل ((آتش)) در زبان کردی می پردازد. نگارنده ی مطلب تاکنون به دو ریشه ی مجزا برای آتش در زبان کردی برخورد نموده است. نخستین آن واژه ی تقریباً مشهور آگر (agir ) می باشد که در اکثر گویش های کردی معادل آتش است. این واژه واریانت یا متغیرهای گویشی دیگری نیز دارد. نخستین آن واژه ی آور (awir) است که در کردی سورانی (زیرگویش های مکریانی و سلیمانی) به کار می رود. آور گونه ی تحول یافته ی آگر است با قلب ((گ)) به ((و)) که از خواصّ کردی سورانی مسحوب می شود. متغیر بعدی واژه ی آیر (ayir) می باشد. آیر مشتق از گونه ی متاخر آگر، یعنی آدر (adir) می باشد. آیر در برخی زیرگویش های کردی جنوبی من جمله کردی گرووسی (منطقه ی بیجارِ گروس) به کار می رود. قلب ((د)) به ((ی)) از ویژگی های برخی زیرگویش های کردی جنوبی است. با عطف به واژه ی آدر، به عنوان ریشه ی متاخر واژگان مذکور کردی، به راحتی می توان پی به تحولی دیگر در زبان کردی برد یعنی قلب ((د)) به ((گ)) که تقریباً در تمامی گویش های کردی (مخصوصاً گویش های مرکزی و جنوبی) دیده می شود.